ՋԵՅ ՔԵՅ ԷՅ ԱՐՄԵՆԻԱ

ՇՈՏՈԿԱՆ ԿԱՐԱՏԵԻ ՖԵԴԵՐԱՑԻԱ

Գիչին Ֆունակոսի

        Ֆունակոսի (Տոմինակոսի) Գիչին [1868–1957]. Կարատեի ճապոնացի մեծ վարպետ, Սյոտոկան Կարատե-դո ոճի հիմնադիր (կայսյո), օկինավյան ավանդական Կարատեն Ճապոնիա ներմուծողներից ու զարգացնողներից մեկը և ժամանակակից Կարատեի տարածման նախաձեռնողն ամբողջ աշխարհում: Ֆունակոսին եղել է առաջին վարպետներից մեկը, որոնք հաստատել են Կարատեի նոր տեսակետների համակարգը հռչակելով «դո» հոգևոր նախասկզբի գերակայությունը մարտական արվեստների պրակտիկայում: Նրան է պատկանում Կարատեի գաղտնի արվեստը նկարագրող առաջին մի քանի հրապարակումների հեղինակությունը: Ամրապնդելով Կարատեի ուսուցման և բնավորության կատարելագործման, ինչպես նաև ուսուցման ժամանակակից մեթոդների զարգացման միջև եղած կապը՝ սենսեյ Գիչին Ֆունակոսին նպաստել է Կարատեի վերափոխմանը գավառային պայքարի համակարգից դեպի ճապոնական մարտական արվեստների ամենամասսայական ձևերից մեկին: 

      Գիչին Ֆունակոսին ծնվել է 1868 թ. Օկինավա կղզու Սյուրի քաղաքում Մեյձի ժամանակաշրջանի (1868–1912) սկզբում, որը կանխորոշեց Ճապոնիայում, այդ թվում նաև Օկինավայում զգալի սոցիալական և կուլտուրական փոփոխություններ՝ ժամանակակից աշխարհում երկրի զարգացման համար բացելով նոր հեռանկարներ:

 

    Այն ժամանակ Օկինավայում ձևավորվել էին Կարատեի երեք ուղղություններ՝ հայտնի որպես Նահա-տե, Սյուրի-տե և Տոմարի-տե: Ֆունակոսին տասնմեկ տարեկանից սկսել է սովորել Սյուրի-տե ոճը՝ Կարատեի ականավոր վարպետներ Յասուձատո Աձատոյի և Յասուցունե Իտոսուի ղեկավարությամբ: Գիչին Ֆունակոսիի պատմությունը շատ նման է մարտական արվեստների այլ մեծ վարպետների պատմությանը. նա սկսել է պարապմունքները որպես թույլ, հիվանդոտ տղա: Բժիշկ Տոկասիկիի հսկողության ներքո, որը նրա առողջությունը ամրացնելու համար նշանակել էր խոտաբույսերով բուժում, ինչպես նաև Աձատոյի և Իտոսուի դասերի շնորհիվ Ֆունակոսին շուտով առողջացավ և ամրացավ:

 

   Կարատեի օրինականացումը սկսվեց XIX դ. առաջին կեսից: Կարատեի պարապմունքները Մեյձի ժամանակաշրջանի առաջին տարիների ընթացքում դեռ տեղի էին ունենում ընդհատակյա պայմաններում, բայց հետագայում դա էլ էր փոփոխվելու: Մտցնելով համընդհանուր զինվորական ծառայություն՝ կառավարությունը սկսեց ուշադրություն դարձնել աշակերտների ֆիզիկական զարգացմանը միջնակարգ դպրոցներում: Իննսունական թվականների կեսերին կատարված բժշկական հետազոտությունների տվյալները բացահայտեցին զարմանալի համաչափություն, ուժ և դիմացկունություն դեռահասների մեծ խմբի  մոտ, որոնք մանկական տարիներից պարապել են Կարատե: 20-րդ դարի սկզբին Օկինավայի հասարակական դպրոցների հատուկ լիազոր ներկայացուցիչ Սինտարո Օգավան իր զեկուցագրում Ճապոնիայի կրթության նախարարությանը համառորեն խորհուրդ էր տալիս Կարատեն ընդգրկել Օկինավայի պրեֆեկտուրայի սկզբնական ու միջնակարգ դպրոցների և հասարակական մանկավարժական ուսումնարանների ֆիզիկական դաստիարակության ուսումնական ծրագրում: Այդ առաջարկը ընդունվում է, և սկսած 1902 թ. Օկինավայում ծրագիրը մտնում է ուժի մեջ: Այդ նույն ժամանակ բանակային և ռազմածովային հրամանատարությունը, ընդհանրացնելով ճապոնաչինական պատերազմի փորձը, ընդունեց կենպոյի օգտակարությունը անձնակազմի պատրաստման համար:

 

   Ավելի ուշ՝ 1912 թ., Օկինավա այցելեց Առաջին կայսերական նավատորմը՝ ծովակալ Դեուայի հրամանատարությամբ: Նրանք ճապոնական բանակի ռազմական հրամանատարության առաջին ներկայացուցիչներն էին, որոնք տեղեկություններ տարան Ճապոնիա «նոր» մարտական արվեստի մասին: Երկար ժամանակ չպահանջվեց, որ հասարակության շատ հայտնի և ազդեցիկ ներկայացուցիչները նկատեն Կարատեն և նրա արժանիքները: Եկավ Կարատեի վերափոխման ժամանակը՝ ներքին, գաղտնի և մահաբեր անցյալից դեպի մասսայական հետաքրքրության և հասարակությանը ծառայելու փուլը: Կարատեի համար բացվեց կանաչ ճանապարհ: 1916թ. Գիչին Ֆունակոսին հրավեր ստացավ ցուցադրելու իր արվեստը Բուտոկու-դեն (Ասպետական քաջության և զինվորական արիության պալատ) պալատում: Սա վարպետի առաջին և բավականին հաջող ելույթն էր Ճապոնիայում, որը տեղի ունեցավ 1917թ.: Ֆունակոսին, լինելով բարձրակարգ ուսուցիչ, կարողանում էր մատուցել գաղափարները սեղմ և համակարգված ձևով: Նա Կարատեի ուսուցումը կազմակերպեց երեք հիմնական խմբով. կիհոն, կատա և կումիտե: Մինչև XXդ. «Կարատե» բառն Օկինավայում գրվում էր երկու հիերոգլիֆով. «կարա» բառացի նշանակում է «Չինաստանը Տան դինաստիայի կառավարման ժամանակաշրջանում», բայց երբեմն օգտագործվում է և լայն իմաստով՝ «Մեծ Չինաստան» հասկացությունը փոխանցելու համար, և «տե»՝ «ձեռք»: 1933թ. Ֆունակոսին փոփոխեց «կարա՚ հիերոգլիֆի իմաստային ըմբռնումը, որն ուներ հիերոգլիֆային գիր «չինական» կամ «Տան ժամանակաշրջանի Մեծ Չինաստան» իմաստով՝ փոխարինելով այն համահնչյուն «կարա» հիերոգլիֆով, որն ունի «դատարկ» կամ «դատարկություն», ինչպես նաև» «երկինք» նշանակությունը: «Չինական ձեռքի» արվեստը նոր սահմանմամբ վերածվեց «դատարկ ձեռքի» արվեստի: Առաջին անգամ «կարա» «դատարկ», «երկինք» հիերոգլիֆն առաջարկվել է դեռևս 1905թ. Չոմո Հանասիրոյի կողմից: Գիչին Ֆունակոսին գրում է իր «Խրատներ Կարատեի վերաբերյալ» (Կարատե-դո կյոհան) գրքում. Ավանդույթի համաձայն՝ ես ինքս նույնպես անցյալում օգտվել եմ «կարա» «Չինաստան» հիերոգլիֆից: Սակայն, քանի որ մարդիկ շփոթում են Կարատեն չինական կենպոյի հետ, հակառակ բազմաթիվ բողոքների, մենք հրաժարվեցինք հին հիերոգլիֆից և փոխարինեցինք այն «դատարկություն» նշանակությամբ: Մեկնաբանելով նոր «կարա» հիերոգլիֆի նշանակությունը՝ Ֆունակոսին նկատի ուներ «դատարկությունը», այսինքն մտադրությունների մաքրությունը, անշահախնդրությունը, մաքրվածությունը եսասիրական ձգտումներից, հատկանիշներ, որոնք անհրաժեշտ են հոգեկան խորաթափանցությունը զարգացնելու համար. ինչպես հայելային մակերեսն արտացոլում է ամեն ինչ, ինչպես խաղաղ հովտում լսվում են նույնիսկ թույլ հնչյունները, այնպես էլ Կարատե-դո ուսումնասիրողը պետք է իր միջից դուրս վանի եսասիրությունը և չարությունը՝ ձգտելով ճիշտ արձագանքել այն ամենին, ինչը կարող է հանկարծակի տեղի ունենալ: Դա է հենց «կարան» կամ Կարատե-դոյի դատարկությունը: Ճշմարիտ Կարատե-դոն կայանում է առօրյա կյանքում: Մարմինը և գիտակցությունը պետք է զարգանան ու կատարելագործվեն մարդասիրական ոգով: Մարդը միշտ պետք է լինի արդարացի:

 

      Ֆունակոսին այսպես է նկարագրել Կարատեի նոր նշանակությունը. «Կարատեն ոչ միայն որոշակի պաշտպանական հմտությունների ձեռքբերում է, այլ նաև հասարակության արժանավոր և ազնիվ անդամ դառնալու արվեստի տիրապետում»: Բնավորության կատարելագործումը այդուհետ նույնպես դրվում էր ուշադրության կենտրոնում: Այս հայացքների համակարգը ճշգրիտ արտացոլվում է Ֆունակոսիի պատգամում. «Կարատեն սկսվում է հարգանքից և վերջանում է հարգանքով»: 1935 թ. Ֆունակոսին «ձյուցու» հիերոգլիֆը փոխարինեց «դո» հիերոգլիֆով: 1936 թ. օկինավյան վարպետների կոնֆերանսը հաստատեց Կարատեի հայացքների նոր համակարգը, որը հռչակում է հոգեկան նախասկզբի` դոյի գերակայությունը մարտական արվեստի պրակտիկայում և խորհրդանշում ինքնակատարելագործման ընթացքը: Այն իրականանում է բարոյագիտական սկզբունքներին հետևելով և գիտելիքներ ձեռք բերելով, ինչը ենթադրում է մարդասիրական զգացմունքների (նինձյո), պատվի (գիրի), ընդգծված պարտքի զգացման զուգակցում, բնության օրենքների ճանաչման և նրա հետ միաձուլման միջոցով համակողմանի ներդաշնակության ձգտում, ինչպես նաև համապատասխան այդ օրենքներին` վարպետության ըմբռնում:

     

      Գիչին Ֆունակոսին վախճանվել է 1957թ. ապրիլին, 88 տարեկան հասակում` մեծ ավանդ թողնելով Կարատեի արվեստի զարգացման գործում:

(+374 91)  36 43 39 | info@karatearmenia.org

© 2019 Հայաստանի ավանդական Շոտոկան Կարատե-դո

© 2019 Traditional Shotokan Karate-Do of Armenia

  • Facebook Black Round
  • YouTube Black Round
This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now